Ontgroeien in een kapitalistische wereld: is dit überhaupt mogelijk?

Ontgroeien in een kapitalistische wereld: is dit überhaupt mogelijk?

Over de thesis van Lucas Remue

Degrowth en het internationaal financieel economisch systeem (2021)

Promotor(en) Erik Paredis, Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen

lib.ugent.be
Foto: anncapictures via Pixabay
Redactie Lucas Remue; Febe Visart

Economische groei, willen we dat nog wel? Volgens degrowth zou de economie net moeten ontgroeien om de klimaatopwarming af te remmen. We leven echter in een globale, kapitalistische samenleving, waarvan het financiële systeem het fundament vormt.

Lucas Remue neemt dan ook de degrowthvoorstellen om dit systeem om te vormen onder de loep. Houden ze voldoende rekening met financiële globalisering? En welke soort duurzame transitie schuilt erachter?

Degrowth

Lucas Remue kwam zelf voor het eerst met degrowth in contact tijdens een les over ecologische economie, waarin het thema slechts kort aan bod kwam. Het mag dan ook duidelijk zijn dat deze beweging absoluut nog niet tot de mainstream is doorgedrongen. Vandaar de vraag: wat is degrowth eigenlijk?

Degrowth is een radicale transitieschool die is begonnen als kritiek op duurzame ontwikkeling zoals we die vandaag kennen. Hun hoofdargument stelt dat economische groei en CO2-uitstoot samenhangen. Daardoor achten degrowthers het onmogelijk om én de klimaatopwarming af te remmen én economische groei na te streven.

Volgens de degrowthbeweging maakt economische groei alle andere ontwikkelingsdoelstellingen onmogelijk.

Duurzame economische groei, één van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) van de VN, is volgens hen dus onhaalbaar. Meer nog, deze doelstelling maakt alle andere ontwikkelingsdoelstellingen zelfs onmogelijk.

Daarom willen degrowthers een alternatief vinden voor duurzame ontwikkeling, waarbij ze de economie willen ontgroeien om een betere wereld tot stand te brengen. Om zo’n degrowthsamenleving te verwezenlijken, hebben ze tal van voorstellen geformuleerd, waaronder bijvoorbeeld het vastleggen van een minimum- en maximuminkomen.

Financiële sfeer domineert

De opkomst van het neoliberalisme in de jaren 80 ging gepaard met een toenemende financialisering. Dit wil zeggen dat in onze maatschappij de financiële sfeer dominant is geworden boven de productieve sfeer. Anders gezegd, kapitaal heeft gewonnen van arbeid.

Het ultieme bewijs hiervan is natuurlijk de financiële crisis van 2008, die de impact van de financiële sector op de maatschappij pijnlijk duidelijk heeft gemaakt. Daarnaast toonde deze crisis ook de impact van globalisering aan en dan wel specifiek op het financiële systeem. In geen tijd bracht de huizenbubbel in de VS verschillende Europese banken in de problemen.

Kortom, het internationale financiële systeem is een cruciaal element van onze kapitalistische samenleving. Dit brengt ons bij de vraag hoe degrowthers dit systeem willen omvormen voor een duurzamere wereld.

Degrowth en het internationale financiële systeem

Remue nam hiervoor de verschillende degrowthvoorstellen die betrekking hebben op het internationale financiële systeem onder de loep en deelde ze op in vier categorieën.

Een eerste en meteen de grootste groep voorstellen houdt geen rekening met het internationale niveau. Zo stellen ze bijvoorbeeld voor om gemeenschapsmunten te introduceren zonder het internationale systeem hierbij te betrekken.

Een tweede categorie beschouwt internationale samenwerking als noodzakelijk om het financiële systeem om te vormen. Zo achten ze internationale samenwerking tussen staten onontbeerlijk om het internationale kapitaalverkeer in te perken.

Ten derde zijn sommige auteurs van mening dat het globale financiële systeem een degrowthtransitie verhindert. Internationale financiële markten dwingen overheden immers tot een marktvriendelijk beleid, wat een degrowthtransitie al van in het begin afremt.

Andere auteurs, tot slot, denken dat het internationale financiële systeem zich kan aanpassen aan een maatschappij zonder economische groei. Ze erkennen wel dat een degrowthtransitie op korte termijn schadelijk kan zijn voor internationale financiële markten, maar dat we op lange termijn het systeem hiernaar kunnen schikken.

Duurzame transitie: hoe dan?

Het dominante kader, namelijk de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN, veronderstelt een vlotte overgang naar een duurzame samenleving. Mits de juiste aanpassingen zou een duurzame wereld mogelijk zijn binnen het kapitalistische systeem.

overzicht SDG's
Dominant kader: duurzame ontwikkelingsdoelstellingen

Hoe verschilt deze visie van een degrowthtransitie? Om deze vraag te beantwoorden, analyseerde Remue de politieke strategie achter deze vier verschillende groepen degrowthvoorstellen.

De eerste categorie, die het internationale financiële niveau niet betrekt, steunt vooral op strategieën die zich in de niche en marge van de samenleving bevinden. Auteurs gaan ervan uit dat voorstellen die klein beginnen in de marge van de samenleving, zoals bijvoorbeeld gemeenschapsmunten, zonder al te veel problemen van start kunnen gaan en geleidelijk aan het hele systeem kunnen omvormen.

De tweede groep voorstellen, waarbij internationale samenwerking cruciaal is, wendt zich tot de macht van de staat om het systeem om te vormen. Hun voorstellen zijn echter zeer algemeen geformuleerd, waardoor hun strategie nogal vaag blijft.

De overige twee groepen – auteurs die het internationale financiële systeem als barrière zien of menen dat het zich zal kunnen aanpassen, gaan ervan uit dat een radicale breuk met ons kapitalistische systeem moet of zal plaatsvinden.

Constructieve kritiek

Wat kunnen we hieruit concluderen? Aangezien Remue de degrowthvoorstellen kon opdelen in vier opvallend verschillende categorieën, hebben ze duidelijk meer kruisbestuiving nodig. Ook zou degrowth zich volgens hem meer moeten wenden tot de staat.

Degrowth moet op een constructieve manier in dialoog gaan en kritiek geven op het mainstream denken over duurzame ontwikkeling.”

Dit moet leiden tot een meer robuuste en coherente strategie voor het internationale financiële systeem, waar Remue zelf hard in gelooft: “Of er ooit een degrowthsamenleving komt, is eigenlijk niet aan de orde. Meer van belang is dat degrowth op een constructieve manier in dialoog kan gaan en kritiek kan geven op het mainstream denken over duurzame ontwikkeling. Ik ben ervan overtuigd dat dit met een beter samenhangende strategie zeker kan.”

 

Over Lucas Remue

Ik heet Lucas Remue en woon in Sint-Amandsberg. Na mijn opleiding Internationale Politiek volg ik momenteel de richting Gender en Diversiteit, waar ik eveneens rond het thema duurzaamheid werk.

Tijdens mijn thesisonderzoek ben ik enorm veel in contact gekomen met verschillende prognoses over hoe onze toekomst er zal uitzien. Al snel werd het mij duidelijk dat klimaatopwarming meer is dan louter 1,5° of 2° graden warmer. Klimaatopwarming zal een impact hebben op alle aspecten van het leven.
Door in de degrowthliteratuur te duiken, besef ik dat we met business as usual onmogelijk de klimaatopwarming binnen de perken kunnen houden.

Ik zie de toekomst daardoor niet al te rooskleurig in, tenzij we ons economisch systeem radicaal omgooien. Daarom heb ik wel hoop in de vele klimaatprotesten die mogelijks een wrijving kunnen creëren in de maatschappij en wijzen op de urgentie om het probleem aan te pakken.

Hopelijk kan mijn onderzoek, ook al is het maar minimaal, hieraan een steentje bijdragen en mensen in contact brengen met alternatieve visies op de huidige en toekomstige samenleving. Verder hoop ik dat ik een aantal mensen ervan bewust kan maken dat we alles in vraag moeten stellen om een duurzame wereld te creëren en dan moeten zij zelf maar uitmaken of dit al dan niet mogelijk is met economische groei.